Camera giao thông, thiết bị đo chuyên dụng và các phương tiện kỹ thuật, nghiệp vụ đang giúp cơ quan chức năng phát hiện hành vi vi phạm nhanh hơn, khách quan hơn. Khi chứng cứ đã được ghi nhận bằng hình ảnh, âm thanh hoặc dữ liệu đo, yêu cầu đặt ra là xử lý kịp thời nhưng vẫn phải xác định đúng người, đúng hành vi và bảo đảm quyền giải trình của cá nhân, tổ chức liên quan.

Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) đề xuất không lập biên bản vi phạm hành chính trong một số trường hợp vi phạm được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ. Dữ liệu thu thập phải được ghi nhận bằng văn bản, thể hiện cơ quan và người sử dụng thiết bị, thông tin về người vi phạm nếu đã xác định, hình ảnh hoặc âm thanh, chỉ số đo, thời gian, địa điểm và hành vi vi phạm. Đây là căn cứ để người có thẩm quyền kiểm tra, xác minh trước khi quyết định xử phạt. Điểm cần hiểu đúng là “không lập biên bản” không đồng nghĩa với xử phạt tự động hay miễn bước xác minh. Khoản 4 Điều 44 dự thảo quy định: nếu chưa đủ căn cứ ra quyết định xử phạt hoặc thuộc trường hợp phải giải trình, người có thẩm quyền không lập biên bản vi phạm hành chính nhưng phải thực hiện các thủ tục tại Điều 47 về xác minh tình tiết; Điều 48 về thu thập phương tiện, dữ liệu điện tử; Điều 49 về xác định giá trị tang vật, phương tiện; và Điều 50 về giải trình. Quá trình và kết quả các bước này phải được thể hiện trong hồ sơ làm căn cứ xử lý.

Trong thực tiễn, không phải mọi hình ảnh ghi nhận vi phạm đều đủ để kết luận người điều khiển hoặc chủ thể chịu trách nhiệm. Có trường hợp cần làm rõ biển số, thời điểm, vị trí, tính hợp lệ của thiết bị, người trực tiếp thực hiện hành vi hoặc ý kiến giải trình. Nếu hồ sơ còn điểm chưa sáng tỏ, cơ quan xử lý xác minh, thông báo và tiếp nhận giải trình theo quy định; không suy đoán bất lợi cho người bị xem xét xử phạt. Trong 10 tháng đầu năm 2026, lực lượng Cảnh sát giao thông Công an thành phố đã gửi thông báo vi phạm qua thiết bị ghi hình đối với 16.433 trường hợp và xử lý 13.934 trường hợp, với số tiền phạt 119.714.410.000 đồng. Riêng Trung tâm giám sát camera tại Phòng Cảnh sát giao thông đã gửi thông báo 12.765 trường hợp và xử phạt 4.823 trường hợp, số tiền phạt 69.572.300.000 đồng, không phát sinh trường hợp khiếu nại về chứng cứ, quy trình phạt nguội

Ứng dụng thiết bị kỹ thuật chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng quy trình minh bạch: dữ liệu phải xác thực, hồ sơ có thể kiểm tra, người có thẩm quyền chịu trách nhiệm về kết luận và người bị xử phạt được thực hiện đầy đủ quyền theo luật. Đó là cách rút gọn thủ tục không làm giảm tính công bằng, củng cố niềm tin của người dân vào việc chấp hành pháp luật.