Trong kỷ nguyên số, việc ứng dụng công nghệ thông tin, Internet, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT) cùng các nền tảng số đang phát triển mạnh mẽ, mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong công tác quản lý, điều hành, sản xuất, kinh doanh và phục vụ người dân. Tuy nhiên, đi kèm với những tiện ích đó là nguy cơ mất an toàn, an ninh mạng ngày càng gia tăng, trở thành thách thức lớn đối với cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và cả quốc gia.

Không gian mạng và những mối đe dọa an ninh ngày càng phức tạp

Thực tiễn cho thấy, không gian mạng đang trở thành môi trường hoạt động phức tạp của các loại tội phạm công nghệ cao. Các cuộc tấn công mạng hiện nay không chỉ gia tăng về số lượng mà còn ngày càng tinh vi, có tổ chức và khó kiểm soát. Đáng chú ý, nhiều đối tượng đã lợi dụng sự phát triển của trí tuệ nhân tạo để thực hiện các hình thức tấn công mới như giả mạo giọng nói, hình ảnh (deepfake), tạo lập các email lừa đảo với nội dung và hình thức gần như thật, khiến người dùng khó nhận biết, dễ bị chiếm đoạt thông tin và tài sản.

Báo cáo viên Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, hướng dẫn một số biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn, phòng chống tội phạm trên không gian mạng (Ảnh minh hoạ)

Bên cạnh đó, tấn công bằng mã độc tống tiền (ransomware) tiếp tục là mối đe dọa nghiêm trọng. Không chỉ mã hóa dữ liệu để gây gián đoạn hoạt động, nhiều nhóm tội phạm mạng còn đánh cắp thông tin nhạy cảm, dữ liệu quan trọng và đe dọa công bố công khai nếu nạn nhân không chấp nhận trả tiền chuộc. Các vụ việc này gây thiệt hại lớn về kinh tế, ảnh hưởng đến uy tín, làm gián đoạn hoạt động bình thường của nhiều cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.

Nguy cơ mất an toàn thông tin còn xuất phát từ các thiết bị IoT ngày càng phổ biến trong đời sống và sản xuất. Nhiều thiết bị thông minh như camera giám sát, thiết bị gia dụng kết nối Internet có hệ thống bảo mật chưa đồng bộ, tiềm ẩn nhiều lỗ hổng, dễ bị tin tặc lợi dụng làm điểm xâm nhập vào mạng nội bộ. Ngoài ra, hình thức tấn công chuỗi cung ứng cũng có xu hướng gia tăng, khi đối tượng không tấn công trực tiếp mục tiêu chính mà xâm nhập thông qua các đối tác, nhà cung cấp phần mềm hoặc dịch vụ trung gian.

Tăng cường giải pháp công nghệ trong bảo đảm an ninh mạng

Trước những mối đe dọa ngày càng phức tạp đó, công tác bảo đảm an ninh mạng đã và đang được các quốc gia, tổ chức và doanh nghiệp đặc biệt quan tâm. Nhiều giải pháp bảo mật hiện đại được nghiên cứu, triển khai nhằm nâng cao khả năng phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với các sự cố an ninh mạng. Trong đó, mô hình “Zero Trust” – không tin cậy mặc định – đang trở thành xu hướng phổ biến, yêu cầu mọi người dùng và thiết bị đều phải được xác thực liên tục, không mặc nhiên tin tưởng dù đã ở trong hệ thống nội bộ.

Cùng với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phòng thủ an ninh mạng ngày càng được đẩy mạnh. AI cho phép phân tích khối lượng lớn dữ liệu, phát hiện sớm các hành vi bất thường, dự đoán nguy cơ tấn công và hỗ trợ phản ứng nhanh, kịp thời, góp phần giảm thiểu thiệt hại. Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng được lưu trữ và xử lý trên nền tảng đám mây, các giải pháp bảo mật đám mây như mã hóa dữ liệu, quản lý danh tính và kiểm soát truy cập giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Nâng cao nhận thức người dùng – Yếu tố then chốt bảo đảm an toàn thông tin

Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố công nghệ, con người vẫn được xác định là “mắt xích yếu nhất” trong bảo đảm an toàn thông tin. Không ít sự cố an ninh mạng xuất phát từ sự chủ quan, thiếu kiến thức và kỹ năng của người dùng khi sử dụng mật khẩu yếu, truy cập các đường link không rõ nguồn gốc hoặc cài đặt phần mềm không an toàn. Vì vậy, nâng cao nhận thức và kỹ năng an ninh mạng cho người dân, cán bộ, người lao động thông qua công tác tuyên truyền, đào tạo cần được xác định là giải pháp lâu dài, bền vững.

An ninh mạng không chỉ liên quan đến việc bảo vệ dữ liệu cá nhân mà còn gắn chặt với an ninh quốc gia, phát triển kinh tế và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Một cuộc tấn công mạng nghiêm trọng có thể làm gián đoạn hoạt động của hệ thống ngân hàng, y tế, giao thông hoặc năng lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân và công tác quản lý, điều hành của Nhà nước. Do đó, bảo đảm an ninh mạng cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, gắn liền với quá trình chuyển đổi số.

Trong bối cảnh công nghệ tiếp tục phát triển nhanh chóng, an ninh mạng đang đối mặt với nhiều thách thức mới nhưng cũng mở ra cơ hội ứng dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến để phòng ngừa, đấu tranh hiệu quả với các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Mỗi cá nhân cần chủ động nâng cao ý thức bảo mật; mỗi tổ chức, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược an ninh mạng toàn diện; và Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phù hợp, góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh và bền vững.