Đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Châu  chủ trì thảo luận tổ 

Tổng chiều dài đầu tư 3 dự án khoảng 430 km, trong đó cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên dài 179 km; cao tốc Bảo Hà - Lai Châu dài 119 km; cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài 132 km; với quy mô 4 làn xe cao tốc theo quy hoạch, tốc độ thiết kế từ 80 đến 100 km/h. Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.000 tỷ đồng. Trong đó,  ngân sách trung ương khoảng 158.000 tỷ đồng; ngân sách địa phương khoảng 4.000 tỷ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với 2 địa phương được giao làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án thành phần xây dựng đường cao tốc (gồm: Lai Châu hơn 2.000 tỷ đồng, Quảng Ngãi hơn 2.000 tỷ đồng). Đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Châu đề nghị các đại biểu tập trung cho ý kiến về sự cần thiết đầu tư các dự án; sự phù hợp của các dự án đối với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch có liên quan; quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật, phương án thiết kế và hình thức đầu tư của từng dự án; tổng mức đầu tư, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn của từng dự án; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nhu cầu sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng rừng; tiến độ, phân chia dự án thành phần và các cơ chế, chính sách đặc biệt triển khai đầu tư các dự án. Các đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng bày tỏ sự đồng tình cao với quyết tâm phát triển hạ tầng giao thông chiến lược, nhấn mạnh ý nghĩa thiết thực của các công trình này đối với việc kết nối vùng, thúc đẩy sản xuất, cải thiện đời sống đồng bào các dân tộc và bảo đảm quốc phòng - an ninh.

 Phiên thảo luận tổ sáng 7-11 của Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng và đoàn Hà Tĩnh, Lạng Sơn

Nhất là khi các tuyến đường  đi qua những địa bàn thuộc diện khó khăn nhất cả nước, nơi tỷ lệ hộ nghèo còn cao như Lai Châu, Sơn La. Các đại biểu Hải Phòng đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ và cho rằng việc triển khai các tuyến cao tốc này sẽ là "cú hích" lớn sau các chương trình xóa nhà tạm, đầu tư trường học liên cấp mà Chính phủ đã và đang quyết liệt thực hiện.

Một trong những vấn đề nhận được sự quan tâm sâu sắc của các đại biểu là khả năng cân đối ngân sách và mức vốn đối ứng của các tỉnh miền núi, vùng sâu vùng xa.

Đại biểu Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội phát biểu thảo luận tổ 

Đại biểu Phạm Thúy Chinh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội và đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Ủy viên Hội đồng Dân tộc của Quốc hội bày tỏ sự băn khoăn khi yêu cầu tỉnh Lai Châu đối ứng hơn 2.000 tỷ đồng, tương đương gần 38,7% kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh. Trong bối cảnh nguồn thu ngân sách địa phương còn hạn chế, khoản đóng góp này sẽ tạo ra áp lực nặng nề, có thể buộc tỉnh phải hy sinh hoặc dừng triển khai nhiều công trình an sinh xã hội quan trọng như bệnh viện.

Đại biểu Trần Lan Phương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam cũng băn khoăn với việc Quảng Ngãi phải bố trí hơn 2.000 tỷ đồng vốn đối ứng là thách thức lớn đối với một tỉnh biên giới có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Từ  đó, các đại biểu đề nghị Chính phủ xem xét không đặt ra yêu cầu đối ứng, hoặc nghiên cứu giảm mức đối ứng xuống khoảng 1.000 tỷ đồng, thậm chí xem xét để ngân sách trung ương bảo đảm toàn bộ đối với những địa phương có số thu thấp như Lai Châu, Sơn La và Quảng Ngãi. Việc này không chỉ giúp các tỉnh giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn tạo điều kiện để địa phương tập trung nguồn lực phát triển hệ thống đường kết nối, hạ tầng dân sinh.

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên, Ủy viên Hội đồng Dân tộc của Quốc hội phát biểu thảo luận tổ 

Về đường kết nối và hiệu quả khai thác cao tốc, đại biểu Hoàng Văn Tuyên đề nghị cụ thể hóa những tuyến thiết yếu cần hoàn thành cùng với cao tốc, xác định rõ cơ quan thực hiện, nguồn vốn và thứ tự ưu tiên. Trước hết là các đường từ nút giao đến mạng lưới hiện có, vùng sản xuất, cơ sở chế biến và đầu mối vận tải, phù hợp với khả năng cân đối của địa phương. Về tái định cư và sinh kế của người dân, báo cáo thẩm tra dự án qua Sơn La nêu khoảng 920 hộ dự kiến phải bố trí tái định cư tập trung. Với người dân miền núi, di chuyển chỗ ở còn ảnh hưởng đến đất sản xuất, việc làm và quan hệ cộng đồng. Đại biểu Hoàng Văn Tuyên  đề nghị phương án tái định cư phải làm rõ điều kiện sinh sống và nguồn thu nhập sau di dời, cùng với việc chuẩn bị nhà ở, hạ tầng thiết yếu.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) phát biểu thảo luận tổ

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn  nêu rõ, sau khi các tuyến cao tốc hoàn thành, thời gian Hà Nội - Sơn La dự kiến giảm từ 6 - 7 giờ còn khoảng 3 - 3,5 giờ; Quảng Ngãi - Kon Tum từ 4,5 giờ còn khoảng 1,5 giờ. Nhưng 2 tuyến chưa tới đích cuối: Bảo Hà - Lai Châu dừng ở Tân Phong, chưa tới cửa khẩu Ma Lù Thàng; Quảng Ngãi - Kon Tum dừng ở đường Hồ Chí Minh, chưa nối cao tốc Bắc - Nam phía Tây. Do đó, đại biểu đề nghị khi tính lợi ích kinh tế cửa khẩu, logistics, cần tách bạch phần lợi ích chỉ phát sinh khi tuyến được nối thông, tránh tính trước lợi ích của các đoạn chưa có chủ trương đầu tư. Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị Chính phủ bổ sung ước tính chi phí vận hành, bảo trì hằng năm và dự báo doanh thu thu phí của từng tuyến. Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, các báo cáo thẩm tra đều đã lưu ý khả năng cung ứng vật liệu, nhân lực và đề nghị làm rõ cân bằng đào đắp, nguồn cung hợp pháp, trữ lượng, cự ly vận chuyển. Tuy nhiên, cả 3 tờ trình mới dừng ở nguyên tắc “ưu tiên sử dụng vật liệu địa phương” và giao nhiệm vụ “xác định các mỏ vật liệu” ở bước sau, chưa có số liệu về trữ lượng, công suất mỏ đá, cát, đất đắp.

Bài học từ một số dự án cao tốc thời gian qua cho thấy thiếu vật liệu là nguyên nhân trực tiếp gây chậm tiến độ. Đề nghị Chính phủ báo cáo rõ: quy định hiện hành đã đủ để cấp mỏ kịp thời cho nhà thầu chưa; nếu chưa thì cần bổ sung ngay trong Nghị quyết./.