ĐỔI MỚI TƯ DUY XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT ĐỂ KHƠI THÔNG NGUỒN LỰC PHÁT TRIỂN

*Thượng tá Đặng Thái Hòa Đội trưởng Đội Pháp chế & Quản lý khoa học,  Phòng Tham mưu, Công an thành phố Hải Phòng

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc hoàn thiện thể chế pháp luật không chỉ nhằm bảo đảm kỷ cương mà còn phải tạo động lực cho phát triển. Vì vậy, Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Dự thảo đề cập đổi mới tư duy xử lý vi phạm. Thay vì chỉ căn cứ vào hậu quả của hành vi, việc xem xét trách nhiệm được đặt trong mối quan hệ tổng thể giữa động cơ, mục đích, bối cảnh thực hiện, mức độ thiệt hại và khả năng khắc phục hậu quả; khẳng định nguyên tắc xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, vụ lợi; đồng thời có cơ chế phù hợp đối với trường hợp không tham nhũng, thực hiện vì lợi ích chung, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn phát triển.

Trên thực tế, nhiều dự án đầu tư, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo gặp khó khăn không chỉ do vi phạm pháp luật mà còn bởi những khoảng trống, sự chồng chéo hoặc chưa theo kịp của hệ thống pháp luật. Nếu không phân biệt rõ giữa hành vi tham nhũng với rủi ro khách quan hoặc sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung thì dễ dẫn đến tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm, ảnh hưởng đến việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phát triển.

Do đó, dự thảo Nghị quyết đề xuất nhiều cơ chế mới như không truy cứu trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự hoặc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo luật. Đây không phải là sự nhân nhượng đối với vi phạm, mà là cách xử lý đúng bản chất vụ việc, ưu tiên khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản và bảo đảm lợi ích chung của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Dự thảo Nghị quyết thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp: pháp luật không chỉ là công cụ xử lý vi phạm mà còn là công cụ kiến tạo phát triển. Một hệ thống pháp luật nghiêm minh nhưng linh hoạt, xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng bản chất sẽ góp phần củng cố niềm tin của cán bộ, doanh nghiệp và Nhân dân; đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo, giải phóng nguồn lực và tạo môi trường pháp lý ổn định cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới.