SỬA ĐỔI BỘ LUẬT HÌNH SỰ – YÊU CẦU KHÁCH QUAN TỪ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC

*Thượng tá Đặng Thái Hòa Đội trưởng Đội Pháp chế & Quản lý khoa học, Phòng Tham mưu, Công an thành phố Hải Phòng

Bộ luật Hình sự là đạo luật giữ vị trí quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam, là cơ sở pháp lý để bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và tạo môi trường ổn định cho phát triển đất nước. Sau 10 năm thi hành, Bộ luật Hình sự năm 2015 (được sửa đổi, bổ sung các năm 2017 và 2025) đã phát huy hiệu quả tích cực trong đấu tranh phòng, chống tội phạm. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước và sự biến đổi nhanh chóng của tình hình tội phạm, việc tiếp tục sửa đổi Bộ luật Hình sự là yêu cầu tất yếu nhằm hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Việc sửa đổi lần này xuất phát từ yêu cầu pháp luật phải luôn đồng hành với sự phát triển. Một hệ thống pháp luật hiện đại phải có khả năng dự báo, thích ứng với những quan hệ xã hội mới, đồng thời tạo lập môi trường pháp lý minh bạch, ổn định để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Quan điểm xuyên suốt là bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, không hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế, hành chính, nhưng cũng không để lọt những hành vi nguy hiểm cho xã hội cần phải xử lý bằng pháp luật hình sự.

Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thương mại điện tử và các nền tảng xuyên biên giới đã làm thay đổi phương thức hoạt động của tội phạm. Tội phạm công nghệ cao, tội phạm trên không gian mạng, lừa đảo trực tuyến, rửa tiền, xâm phạm dữ liệu, sở hữu trí tuệ và nhiều loại tội phạm có yếu tố xuyên quốc gia tiềm ẩn diễn biến phức tạp. Điều đó đòi hỏi Bộ luật Hình sự phải tiếp tục được hoàn thiện bảo đảm đủ cơ sở pháp lý xử lý hiệu quả các hành vi phạm tội mới, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các đạo luật có liên quan trong hệ thống pháp luật.

Một nội dung quan trọng khác là tiếp tục hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng nghiêm minh nhưng nhân văn. Mục tiêu của pháp luật hình sự không chỉ là xử lý người phạm tội mà còn hướng tới phòng ngừa, giáo dục, cải tạo và tạo điều kiện để người phạm tội tái hòa nhập cộng đồng. Một Bộ luật Hình sự hiện đại phải bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm và hạn chế tối đa những cách hiểu khác nhau trong quá trình áp dụng.

Từ góc độ công tác pháp luật trong Công an nhân dân, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Một hệ thống quy định đầy đủ, đồng bộ và khả thi sẽ tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho hoạt động phòng ngừa, phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm; đồng thời nâng cao chất lượng tham mưu xây dựng pháp luật, kiểm tra, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật.

Đối với Công an thành phố Hải Phòng, địa bàn trung tâm cảng biển quốc tế, công nghiệp và logistics của cả nước, yêu cầu này càng có ý nghĩa thiết thực. Sau khi Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được ban hành, công tác pháp chế và quản lý khoa học cần tiếp tục phát huy vai trò tham mưu trong tổ chức quán triệt, tuyên truyền, hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định mới; chủ động rà soát các văn bản có liên quan, tổng kết thực tiễn thi hành pháp luật, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc để kiến nghị hoàn thiện chính sách. Qua đó, góp phần đưa các quy định của Bộ luật Hình sự nhanh chóng đi vào cuộc sống, nâng cao hiệu quả phòng, chống tội phạm, giữ vững an ninh, trật tự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, phục vụ sự phát triển nhanh, bền vững của thành phố Hải Phòng và đất nước.