Đồng chí Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Châu và đại biểu Quốc hội Hải Phòng trong phiên thảo luận 

Đại biểu Lã Thanh Tân, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng  cơ bản đồng tình với chủ trương mở rộng khả năng huy động nguồn lực xã hội cho tổ chức hành nghề luật sư. Tuy nhiên, hoạt động luật sư là hoạt động nghề nghiệp đặc thù, gắn trực tiếp với công lý, quyền con người và quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng. Vì vậy, việc tiếp nhận vốn từ nhà đầu tư không phải là luật sư phải được thiết kế theo nguyên tắc bảo đảm độc lập nghề nghiệp, tránh để quyền lực về vốn chuyển hóa thành quyền chi phối hoạt động chuyên môn.

Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu hoàn thiện theo hướng:

Thứ nhất, quy định rõ nhà đầu tư không phải là luật sư được thực hiện các quyền của thành viên góp vốn theo pháp luật về doanh nghiệp, nhưng không được trực tiếp hoặc gián tiếp chi phối quyết định chuyên môn của luật sư, đặc biệt là quyết định tiếp nhận khách hàng, lựa chọn phương án tư vấn, quan điểm pháp lý và chiến lược bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Thứ hai, bổ sung cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích. Tổ chức hành nghề luật sư cần có trách nhiệm nhận diện, công khai và xử lý quan hệ lợi ích của nhà đầu tư và người có liên quan trước khi tiếp nhận vụ việc; không để lợi ích của nhà đầu tư làm ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập trong cung cấp dịch vụ pháp lý.

Thứ ba, quy định trách nhiệm pháp lý đối với nhà đầu tư hoặc người quản lý có hành vi lợi dụng quyền góp vốn, quyền quản trị để can thiệp trái pháp luật vào hoạt động chuyên môn, xâm phạm bí mật khách hàng hoặc làm suy giảm tính độc lập nghề nghiệp của luật sư.

Thứ tư, cần xác định ngay trong Luật các nguyên tắc cốt lõi về quyền tự chủ chuyên môn của luật sư; giao Chính phủ quy định các tiêu chí mang tính kỹ thuật như quy mô tổ chức, thời gian hoạt động và tỷ lệ vốn góp.

Về bản chất, nhà đầu tư có quyền tham gia quản trị và hưởng lợi ích hợp pháp từ vốn góp, nhưng không có quyền chi phối hoạt động chuyên môn và kết luận pháp lý của luật sư.

Đại biểu Quốc hội Hải Phòng trong phiên thảo luận 

Đại biểu Lã Thanh Tân cũng đồng tình với việc bổ sung và xác định rõ khái niệm “thẩm định pháp lý” và “ý kiến pháp lý”, bởi đây là những hoạt động chuyên môn ngày càng quan trọng trong giao dịch, đầu tư, quản trị doanh nghiệp và giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, khi luật hóa các hoạt động này, cần đồng thời làm rõ giá trị pháp lý, phạm vi sử dụng và trách nhiệm nghề nghiệp phát sinh, tránh tình trạng ý kiến pháp lý được sử dụng như một sự bảo đảm tuyệt đối hoặc bị hiểu nhầm là quyết định có giá trị ràng buộc đối với cơ quan nhà nước, Tòa án, trọng tài và chủ thể thứ ba.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung các nguyên tắc.

Thứ nhất, quy định việc thẩm định và đưa ra ý kiến pháp lý phải bảo đảm tính độc lập, khách quan, trung thực và có căn cứ pháp luật; trong văn bản ý kiến pháp lý cần xác định rõ phạm vi công việc, tài liệu đã được xem xét, giả định chuyên môn và những giới hạn của kết luận.

Thứ hai, xác định trách nhiệm của luật sư, tổ chức hành nghề luật sư đối với tính chính xác, khách quan và căn cứ chuyên môn của ý kiến pháp lý trong phạm vi công việc đã nhận. Trường hợp cố ý hoặc do lỗi nghề nghiệp đưa ra ý kiến sai lệch, thiếu căn cứ gây thiệt hại thì phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Thứ ba, làm rõ trách nhiệm cung cấp thông tin của khách hàng. Khách hàng phải cung cấp đầy đủ, trung thực tài liệu và thông tin liên quan; trách nhiệm của luật sư cần được xem xét trên cơ sở phạm vi thỏa thuận dịch vụ, khả năng tiếp cận thông tin, lỗi và mối quan hệ nhân quả với thiệt hại phát sinh.

Thứ tư, bổ sung yêu cầu kiểm tra xung đột lợi ích trước khi nhận thẩm định hoặc đưa ra ý kiến pháp lý; đồng thời bảo đảm lưu trữ hồ sơ, tài liệu làm căn cứ cho kết luận để phục vụ việc kiểm tra, giải trình và xác định trách nhiệm khi cần thiết.

Thứ năm, làm rõ ý kiến pháp lý là kết luận chuyên môn độc lập của luật sư trong phạm vi công việc được giao; không đương nhiên thay thế quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, Tòa án hoặc trọng tài, cũng không tự tạo ra nghĩa vụ đối với bên thứ ba, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng phát biểu thảo luận 

          Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng đề nghị cần thể hiện rõ trong Luật ranh giới giữa hành nghề luật sư trái phép với hoạt động tư vấn, đại diện hợp pháp theo pháp luật liên quan.

Báo cáo số 920 đã giải trình rằng hoạt động tư vấn, đại diện trong các lĩnh vực chuyên biệt như sở hữu trí tuệ, thuế, hải quan, trợ giúp pháp lý vẫn thực hiện theo pháp luật chuyên ngành; Luật Luật sư không hạn chế những hoạt động hợp pháp này. Đại biểu tán thành quan điểm đó.

Tuy nhiên, khoản 7 Điều 36 vẫn yêu cầu cá nhân, tổ chức không phải luật sư, tổ chức hành nghề luật sư đang kinh doanh dịch vụ pháp lý thuộc phạm vi Điều 16 phải chấm dứt ngay hoạt động. Trong khi Điều 16 quy định rất rộng, bao gồm tư vấn pháp luật, soạn thảo tài liệu pháp lý và đại diện theo ủy quyền.

Điểm cần làm rõ là: phạm vi công việc luật sư được thực hiện có đồng thời là phạm vi công việc chỉ luật sư mới được thực hiện hay không? Nếu không phân định, cùng một hoạt động có thể được xem là dịch vụ chuyên môn hợp pháp theo văn bản này, nhưng lại bị coi là hành nghề luật sư trái phép theo văn bản khác.

Bộ luật Dân sự thừa nhận cơ chế đại diện theo ủy quyền. Pháp luật chuyên ngành quy định những chủ thể được cung cấp dịch vụ tư vấn, đại diện với điều kiện riêng. Đương nhiên, quyền đại diện không đồng nghĩa với quyền kinh doanh dịch vụ pháp lý. Nhưng chính sự khác biệt đó càng đòi hỏi Luật phải xác định rõ tiêu chí phân biệt, thay vì chỉ dẫn chiếu toàn bộ phạm vi hành nghề tại Điều 16.

Nếu ranh giới này chưa rõ mà áp dụng yêu cầu “chấm dứt ngay”, rủi ro không chỉ thuộc về bên cung cấp dịch vụ. Người dân, doanh nghiệp có thể bị gián đoạn việc thực hiện hợp đồng, xử lý hồ sơ và bảo vệ quyền lợi của mình.

Đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ khoản 3 Điều 6, Điều 16 và khoản 7 Điều 36; xác định rõ hoạt động dành riêng cho người đủ điều kiện hành nghề luật sư, đồng thời bổ sung quy định bảo lưu hoạt động tư vấn, đại diện và dịch vụ chuyên môn hợp pháp theo pháp luật liên quan.

Hành nghề luật sư trái phép phải chấm dứt và bị xử lý nghiêm. Đồng thời, nội dung bảo lưu hoạt động hợp pháp đã được cơ quan soạn thảo giải trình cần được thể hiện ngay trong điều khoản. Quy định rõ từ Luật sẽ giúp cơ quan thực thi có cùng cách hiểu và người dân biết chính xác quyền, nghĩa vụ của mình.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cũng đề nghị cần hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền hành nghề khi luật sư bị xử lý kỷ luật.

Theo đó, đại biểu đề nghị cần xác định quan hệ giữa khoản 6 với quyền yêu cầu bảo vệ theo pháp luật dân sự, đề nghị bảo đảm quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ khi có căn cứ cho rằng quyết định kỷ luật trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp. Việc xem xét tính hợp pháp cần được phân biệt với việc thay thế tổ chức nghề nghiệp đánh giá chuyên môn, đạo đức của thành viên.

Nếu giải quyết khiếu nại nội bộ được xác định là điều kiện trước khi khởi kiện thì phải quy định cả trường hợp quá hạn mà khiếu nại chưa được giải quyết. Cùng với đó, phải phân biệt cấp lại Chứng chỉ với khôi phục tình trạng hành nghề khi quyết định kỷ luật bị hủy.

Theo đại biểu, kỷ luật nghề nghiệp nghiêm minh và cơ chế bảo vệ quyền hiệu quả phải được thiết kế đồng bộ. Đó cũng là điều kiện để nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư và niềm tin của người dân vào hoạt động bảo vệ công lý./.