Từ ngày 01/3/2025, khi không còn tổ chức Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện, khối lượng công việc điều tra được tập trung về Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh. Việc thông tin, nắm tình hình, bảo vệ hiện trường và xử lý kịp thời những công việc ban đầu tại địa bàn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với Công an cấp xã. Dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) đề xuất hoàn thiện cơ chế để Thủ trưởng Cơ quan điều tra phân công, ủy quyền cho Điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp là Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn trong giải quyết nguồn tin về tội phạm và điều tra vụ án hình sự. 

Đây là hướng thể chế hóa cơ chế đang được triển khai sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy. Giá trị của cơ chế này nằm ở khả năng rút ngắn khoảng cách giữa nơi xảy ra vụ việc với người có thẩm quyền tiến hành hoạt động điều tra. Tuy nhiên, đây không phải là việc trao thẩm quyền điều tra chung cho Công an cấp xã. Theo dự thảo, người được phân công phải là Điều tra viên trung cấp hoặc cao cấp, đồng thời chỉ thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi được Thủ trưởng Cơ quan điều tra có thẩm quyền phân công, ủy quyền và theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự. Thẩm quyền, trách nhiệm chỉ huy và kiểm tra hoạt động điều tra cũng phải được xác định rõ, bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo và kiểm soát. Tại phiên thảo luận vừa qua của kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI đã quan tâm, đề cập đến khối lượng công việc lớn của Trưởng, Phó Trưởng Công an cấp xã; năng lực, kinh nghiệm và yêu cầu cụ thể của vụ án; giới hạn thẩm quyền theo loại tội phạm, địa bàn; loại trừ một số quyết định tố tụng đặc biệt. Điều đó đặt ra yêu cầu quan trọng, khi mở rộng khả năng xử lý tại cơ sở phải đi kèm giới hạn thẩm quyền rõ ràng, cơ chế kiểm tra thực chất và xác định trách nhiệm.

*Đội Pháp chế & Quản lý khoa học